Cronbach alfa nedir, kaç olmalı?

Ölçek kullanan her araştırmada karşılaşılan ilk güvenirlik sorusu şudur: "Cronbach alfa kaç olmalı?" İç tutarlık güvenirliğinin en yaygın göstergesi olan Cronbach alfa, bir ölçekteki maddelerin aynı yapıyı ne ölçüde tutarlı biçimde ölçtüğünü gösterir. Bu yazıda alfanın ne anlama geldiğini, yorumundaki nüansları ve değerini iyileştirme yollarını ele alıyoruz.

Cronbach alfa nedir?

Cronbach alfa, bir ölçeğin maddeleri arasındaki ortalama ilişkiye ve madde sayısına dayanan bir iç tutarlık katsayısıdır. Değeri genellikle 0 ile 1 arasında yer alır; yüksek değerler, maddelerin birbiriyle tutarlı biçimde aynı kavramı ölçtüğünü gösterir. Önemli bir nokta şudur: alfa, ölçeğin tek boyutlu olduğunu kanıtlamaz; yalnızca maddelerin birbiriyle ne kadar ilişkili olduğunu özetler. Boyutluluk, faktör analizi gibi yöntemlerle ayrıca incelenmelidir.

0,70 eşiği ve nüansları

Yaygın bir kural olarak Cronbach alfanın 0,70 ve üzeri olması "kabul edilebilir" iç tutarlık olarak değerlendirilir. Ancak bu eşik mutlak değildir; bağlama göre değişen birkaç nüans vardır:

• Keşfedici / erken aşama araştırmalarda 0,60 civarındaki değerler bazı durumlarda kabul edilebilir görülebilir.
• Yüksek riskli kararlarda (ör. klinik değerlendirme) 0,80 ve üzeri tercih edilir.
• Çok yüksek değerler (ör. 0,95 üzeri) her zaman iyi değildir; madde fazlalığını ya da maddelerin neredeyse aynı şeyi sorduğunu (gereksiz tekrar) gösterebilir.

Yani "ne kadar yüksekse o kadar iyi" yaklaşımı yanıltıcıdır; amaç tutarlılık ile içerik kapsamı arasında denge kurmaktır.

Madde sayısının etkisi

Cronbach alfa madde sayısına duyarlıdır: madde sayısı arttıkça alfa, maddeler arası ilişki değişmese bile yükselme eğilimindedir. Bu nedenle çok maddeli bir ölçekte yüksek alfa görmek, her zaman güçlü bir iç tutarlığın kanıtı olmayabilir. Tersine, az maddeli (ör. üç maddelik) bir alt boyutta görece düşük alfa, ölçeğin kötü olduğu anlamına gelmeyebilir. Bu yüzden alfayı tek başına değil, diğer göstergelerle birlikte değerlendirmek gerekir.

Madde-toplam korelasyonu

Alfayı yorumlarken düzeltilmiş madde-toplam korelasyonuna (corrected item-total correlation) bakmak çok değerlidir. Bu değer, her maddenin ölçeğin geri kalanıyla ne kadar ilişkili olduğunu gösterir:

• Genel bir ölçüt olarak madde-toplam korelasyonunun 0,30'un üzerinde olması beklenir.
• Bu değerin çok düşük (ya da negatif) olduğu maddeler, ölçeğin geneliyle uyumsuzdur ve gözden geçirilmelidir.

SPSS çıktısındaki "Cronbach's Alpha if Item Deleted" sütunu da hangi maddenin çıkarılmasının alfayı artıracağını gösterir.

Alfayı artırmanın yolları

İç tutarlık beklenenden düşükse, körü körüne madde silmek yerine sistematik bir yaklaşım izleyin:

• Düşük madde-toplam korelasyonuna sahip maddeleri inceleyin; ifade bozukluğu, çift yargı içerme ya da yapıyla ilgisizlik olabilir.
• Ters kodlanması gereken maddelerin doğru kodlanıp kodlanmadığını kontrol edin; en sık karşılaşılan teknik hatadır.
• Madde silmenin teorik bedelini göz önünde bulundurun; alfa artsa bile içerik geçerliği zayıflayabilir.
• Boyut yapısını faktör analiziyle gözden geçirin; ölçek çok boyutluysa, alfayı her alt boyut için ayrı hesaplamak gerekir.

Madde çıkarma kararları her zaman istatistiksel ve teorik gerekçeyle birlikte raporlanmalıdır.

Alfanın sınırlılıkları

Cronbach alfa güçlü ama sınırlı bir araçtır. Tek boyutluluğu varsayar; çok boyutlu bir ölçeğin tamamı için tek bir alfa hesaplamak yanıltıcıdır. Ayrıca alfa, ölçeğin geçerliğini (gerçekten ölçmek istediğiniz şeyi ölçüp ölçmediğini) göstermez; yalnızca tutarlılığı özetler. Bu nedenle son yıllarda alternatif olarak McDonald's omega gibi katsayılar da giderek daha çok önerilmektedir. Güvenirliği yalnızca alfaya indirgemek yerine, bütüncül bir değerlendirme yapmak en doğru yaklaşımdır.

Raporlama önerileri

Makalenizde güvenirliği raporlarken her ölçek (ve varsa her alt boyut) için ayrı alfa değeri verin, örneklem büyüklüğünü ve madde sayısını belirtin, gerektiğinde madde-toplam korelasyonlarını ya da çıkarılan maddeleri gerekçesiyle açıklayın. Türkçe metinde ondalık ayraç olarak virgül kullanılması imla açısından doğrudur (ör. α = 0,82).

Profesyonel destek: İstatistik Atölyesi, 2012'den bu yana yürüttüğü çalışmalarda ölçek güvenirliği ve geçerliği analizlerinde danışmanlık sunmaktadır. Sosyal Bilimler Makale Analizi hizmetimizle ölçeğinizin güvenirliğini doğru hesaplamanız ve savunulabilir biçimde raporlamanız için yanınızdayız.