SPSS analizi yaptırmak için hangi dosyaları hazırlamalısınız?

Excel dosyanızda s1, s2, toplam ve grup sütunları var. Siz bu adların ne anlama geldiğini biliyorsunuz; dosyayı ilk kez açan kişi ise grup=1 kodunun deney grubu mu, kontrol grubu mu olduğunu bilemez. toplam puanının hangi maddelerden hesaplandığı da dosyanın içinde yazmıyorsa anlaşılamaz.

SPSS analizi talebinde iyi hazırlanmış bir dosya paketi, bu belirsizlikleri azaltır. Buradaki amaç veriyi sizin analiz etmeniz değil; yapılacak işin doğru anlaşılmasıdır. Veri girişini henüz yapmadıysanız ayrı SPSS veri girişi rehberi ile başlayabilirsiniz.

1. Veri dosyası: ekran görüntüsü yerine düzenlenebilir kayıt

Excel veya SPSS dosyası, yalnızca ekran görüntülerinden ya da Word tablolarından daha kullanışlıdır. SPSS veri dosyaları değerlerle birlikte değişken etiketleri ve eksik değer tanımları gibi bilgileri de tutabilir. Excel dosyaları da uygun içe aktarma ayarlarıyla açılabilir. IBM'in veri dosyası açıklaması ve Excel içe aktarma belgesi bu farkı açıklar.

Dosyanın bir kopyasını hazırlayın; orijinal kayıtları değiştirmeyin. Birleştirilmiş hücreler, satır aralarındaki notlar ve aynı sütunda farklı ölçüm birimleri varsa bunları belirtin. Bir tablonun ilk yarısında kilogram, ikinci yarısında gram kullanılması, yalnızca biçim sorunu değildir.

Tekrarlı ölçümünüz varsa kişi kodu ile ölçüm zamanını ayırın. Dosyayı “daha düzenli görünsün” diye yeniden sıralarken aynı kişiye ait ölçümlerin eşleşmesini bozmayın.

2. Kod anahtarı: her sütunun ne anlama geldiği

Kod anahtarı ayrı bir Excel sayfası veya kısa bir Word dosyası olabilir. Her değişken için şu bilgileri yazın:

• Sütun adı ve açıklaması.
• Kategori kodları: örneğin 0=kontrol, 1=deney.
• Ölçüm birimi ve ölçüm zamanı.
• Boş hücrelerin veya özel kodların anlamı.
• Hesaplanmış puan varsa hesaplama kuralı.

99 kimi dosyada yaş, kimi dosyada “yanıt yok” kodu olabilir. Eksik değer olarak tanımlanmayan sayısal bir kod hesaplamalara gerçek ölçüm gibi girebilir. SPSS eksik değer tanımları bu ayrım içindir. Belirsiz bir kodu tahmin ederek düzeltmek yerine dosyayı hazırlayan kişiye sormak gerekir.

3. Araştırma soruları: test adları değil, yanıt aranan sorular

“Korelasyon, t testi ve regresyon yapılacak” listesi, tek başına işin kapsamını açıklamaz. “Uyku puanı ile tükenmişlik puanı ilişkili mi?” veya “İki grubun altıncı haftadaki puanları başlangıç puanı dikkate alındığında farklı mı?” gibi sorular daha kullanışlıdır.

Soruları numaralandırın. Danışmanınız belirli bir analiz istemişse bunu not edin; gerekçesi veya yazılı geri bildirimi varsa ekleyin. İstenen yöntem veri yapısıyla uyuşmuyorsa sonuç alınabilsin diye zorlanmamalı, uygun seçenek görüşülmelidir.

Hipotezler henüz kesinleşmediyse bunu belirtmeniz yeterlidir. Bu aşamada istatistik danışmanlığı alınabilir; bitmemiş bir analiz planını tamamlanmış gibi sunmanıza gerek yoktur.

4. Ölçek ve anket belgeleri

Ölçeğin adı tek başına yetmeyebilir. Kullanılan sürümü, dil uyarlamasını, madde sayısını ve puanlama yönergesini ekleyin. Alt boyutlar, ters puanlanan maddeler ve eksik yanıt durumunda puanın hesaplanıp hesaplanamayacağı açıklanmalıdır.

Ters puanları daha önce çevirdiyseniz dosya notunda yazın. Aynı dönüşümün ikinci kez uygulanması sonucu tekrar tersine çevirebilir. Orijinal madde sütunlarını korumak, hesaplanmış toplamların kontrol edilmesini kolaylaştırır. Ölçek kullanım izni veya lisans koşulları varsa paylaşımda bunlara da uyulmalıdır.

5. Beklenen teslim: çıktı dosyası mı, yazılı bulgular mı?

SPSS çıktı dosyası ile tezde kullanılacak tablo ve açıklama metni farklı teslimlerdir. Teklifte hangi dosyaların bulunacağını belirtmek, teslim günü yanlış beklenti oluşmasını önler. İhtiyacınız olanları şu listeden ayırabilirsiniz:

• Analize uygun düzenlenmiş veri ve değişken açıklamaları.
• Analiz çıktıları; gerekiyorsa işlemleri yeniden çalıştırmaya yarayan syntax.
• Tablo ve şekiller.
• Araştırma sorularıyla eşleştirilmiş bulgular metni.
• Yöntem kararlarının açıklaması ve varsa revizyon kapsamı.

Bir makale hazırlanıyorsa hedef derginin yazar kurallarını; tez hazırlanıyorsa enstitünün şablonunu paylaşın. Son teslim tarihiyle danışmanınıza göndereceğiniz tarihi ayrı yazmanız planlamayı kolaylaştırır. Ücret ve süreyi etkileyen konular süreç ve fiyatlandırma sayfasında yer alır.

Göndermeden önce kişisel bilgi kontrolü

Hasta adı, kimlik numarası, telefon, e-posta ve adres gibi bilgileri analiz talebine eklemeyin. Serbest metin alanlarında da kişi bilgileri bulunabilir. Yalnızca isim sütununu kaldırmak, dosyadaki herkesi her koşulda tanınamaz hâle getirmez.

Ön görüşmede gerçek kayıt yerine değişken listesi ve kişi bilgisi içermeyen bir şablon kullanılabilir. Veri paylaşımı gerektiğinde kapsamı ve güvenli aktarım yöntemini önceden netleştirin. İsimlerle çalışma kodlarını eşleştiren anahtarı analiz dosyasına eklemeyin.

İlk mesajı nasıl yazabilirsiniz?

Şu kısa taslak, başlangıç görüşmesi için kullanılabilir: “Çalışmam tıpta uzmanlık tezi. İki hasta grubu ve üç ölçüm zamanı var. Araştırma sorularım hazır; bazı takip ölçümleri eksik. Danışman değerlendirmesi için hedef tarihim … . Analiz kapsamı ve teslim edilecek dosyalar hakkında görüşmek istiyorum.”

İlk mesajda bütün veriyi göndermek zorunda değilsiniz. Önce ihtiyacı tanımlayıp ardından gerekli dosyaları belirlemek, hem veri paylaşımını sınırlar hem de tez istatistik analizi teklifinin neyi kapsadığını açıklığa kavuşturur.

Kaynaklar

• IBM SPSS Statistics. SPSS Statistics Data Files.
• IBM SPSS Statistics. Reading Excel Files.
• IBM SPSS Statistics. Missing Values Command.