SPSS NEDİR

SPSS, IBM şirketinin bir yazılımı olup Dünya'nın en yaygın kullanılan veri analiz programıdır. IBM kendi sitesinde SPSS'i aşağıdaki gibi anlatmaktadır.

"IBM® SPSS® Statistics, güçlü bir istatistiksel yazılım platformudur. Kuruluşunuzun verilerinden eyleme dönüştürülebilir içgörüler elde etmesine olanak sağlayan, bir dizi güçlü özellik sunar.

SPSS Statistics ile şunları yapabilirsiniz:

  • Kullanımı kolay bir arabirim aracılığıyla verilerinizi analiz edebilir, daha iyi anlayabilir ve karmaşık iş ve araştırma sorunlarını çözebilirsiniz.

  • Yüksek doğruluğun ve kaliteli karar alma sürecinin sağlanmasına yardımcı olan gelişmiş istatistiksel prosedürlerle büyük ve karmaşık veri kümelerini daha hızlı bir şekilde anlayabilirsiniz.

  • Açık kaynak yazılımıyla entegrasyon için uzantıları, Python ve R programlama dili kodunu kullanabilirsiniz.

  • Esnek devreye alma seçenekleriyle yazılımlarınızı daha kolay seçin ve yönetin.

SPSS Statistics, Windows ve Mac işletim sistemlerinde kullanılabilir."

VERİ TİPLERİ

• Nitel - Nicel : Nitelik belirten, sayısal olarak ölçülemeyen ve aritmetik işlemler yapılamayan değişkenler, nitel değişkenlerdir. Örneğin, cinsiyet, eğitim düzeyi nitel değişkenlerdir. Nicelik belirten, sayısal olarak ölçülebilen ve aritmetik işlemler yapılabilen değişkenler, nicel değişkenlerdir. Örneğin, yaş, gelir, ve iş doyum puanı nicel değişkenlerdir.

• Bağımlı - Bağımsız: Bağımsız değişken değeri rasgele oluşan ölçüm hatası olamayan, diğer değişken veya değişkenleri etkileyen değişkenlerdir. Bağımlı değişken ise değeri başka değişkenlerin değişiminden etkilenen onların değişimine göre değer alan değişkenlerdir. Örneğin iş tatmininin iş stresine göre ne şekilde değiştiğinin araştırıldığı bir çalışmada, iş stresi ise bağımsız bir değişkenken iş tatmini iş stresinden etkilenen bağımlı bir değişkendir.

UYGULANACAK TESTİN BELİRLENMESİ

Çalışmada uygulanacak test, hipoteze (ya da probleme) göre belirlenir. Örneğin;

«Örgütsel adalet algısı, cinsiyete göre farklılık gösterir mi?» sorusunun cevabı için t testi ya Mann Whitney testi,

«Örgütsel adalet algısı, çalışma süresine göre farklılık gösterir mi?» sorusunun cevabı için ANOVA testi ya da Kruskal Wallis testi,

«Uygulama öncesi tükenmişlik puanı ile uygulama sonrası tükenmişlik puanı arasında fark var mı?» ya da «Yapılan uygulama tükenmiş puanında artış sağladı mı?» sorusunun cevabı için bağımlı gruplar t testi ya da wilcoxon testi,

«Örgütsel adalet algısı ile tükenmişlik arasında ilişki var mıdır?» sorusunun cevabı için pearson ya da spearman korelasyon testi,

«Örgütsel adalet algısı, tükenmişliği etkiler mi?»sorusunun cevabı için regresyon testi,

«Cinsiyet ile işten memnun olma durumu arasında ilişki var mıdır?» ya da «İşten memnun olma durumu cinsiyete bağlı mıdır?» sorusunun cevabı için ki kare testi uygulanır.

İKİ GRUPLU DEĞİŞKENLERİN ANALİZİ

Bağımsız Gruplar T Testi: İki gruplu değişkenlerin grup ortalamaları arasında istatistiksel olarak anlamlı düzeyde farklı olup olmadığının test edilmesinde kullanılır. Nicel değişkenin (ölçek puanı, gelir vb.) normal dağılım gösterdiği durumlarda uygulanır.

Örneğin, kadın çalışanların tükenmişlik puanları ile erkek çalışanların tükenmişlik puanları arasında anlamlı fark var mıdır?

 

Bağımlı (Eşleştirilmiş) Gruplar T Testi: Nicel bir değişkenin uygulama öncesi ve uygulama sonrası değerleri arasında istatistiksel olarak anlamlı düzeyde farklı olup olmadığının test edilmesinde kullanılır. Nicel değişkenin (ölçek puanı, gelir vb.) uygulama öncesi ve uygulama sonrası değerleri normal dağılım gösterdiği durumlarda uygulanır.

Örneğin, yapılan eğitim performans puanı anlamlı olarak artırdı mı?

Mann Whitney Testi: İki gruplu değişkenlerin grup ortalamaları arasında istatistiksel olarak anlamlı düzeyde farklı olup olmadığının test edilmesinde kullanılır. Nicel değişkenin (ölçek puanı, gelir vb.) normal dağılım göstermediği durumlarda uygulanır. Bağımsız gruplar t testinin non parametrik karşılığıdır.

Örneğin, kadın çalışanların tükenmişlik puanları ile erkek çalışanların tükenmişlik puanları arasında anlamlı fark var mıdır?

 

• Wilcoxon Testi: Nicel bir değişkenin uygulama öncesi ve uygulama sonrası değerleri arasında istatistiksel olarak anlamlı düzeyde farklı olup olmadığının test edilmesinde kullanılır. Nicel değişkenin (ölçek puanı, gelir vb.) uygulama öncesi ve uygulama sonrası değerleri normal dağılım göstermediği durumlarda uygulanır. Bağımlı gruplar t testinin non parametrik karşılığıdır.

Örneğin, yapılan eğitim performans puanı anlamlı olarak artırdı mı?

k GRUPLU (k>2) DEĞİŞKENLERİN ANALİZİ

Tek Yönlü Varyans Analizi (ANOVA): En az 3 gruplu değişkenlerin grup ortalamaları arasında istatistiksel olarak anlamlı düzeyde farklı olup olmadığının test edilmesinde kullanılır. Nicel değişkenin (ölçek puanı, gelir vb.) normal dağılım gösterdiği durumlarda uygulanır.

Örneğin, kurumda çalışma süresi farklı grupları tükenmişlik puanları arasında anlamlı fark var mıdır?

 

Anova testinde hipotez kabul edildiğinde (p<0,05) değişkene ilişkin ikili karşılaştırma testi (post hoc) testleri uygulanır. İkili karşılaştırma testine varyansların homojenliği testi sonucuna göre karar verilir ve Levene testinde p > 0,05 olduğunda varyanslar homojendir yorumu yapılır.

 

Anova testinde hipotez kabul edildiğinde (p<0,05) değişkene ilişkin ikili karşılaştırma testi (post hoc) testleri uygulanır. İkili karşılaştırma testine varyansların homojenliği testi sonucuna göre karar verilir ve Levene testinde p > 0,05 olduğunda varyanslar homojendir yorumu yapılır.

Varyanslar homojen ise kullanılacak Post Hoc testler: LSD – Scheffe – TUKEY HSD

Varyanslar homojen değil ise kullanılacak Post Hoc testler: Tamhane T2 – Dunnett T3

Kruskal-Wallis H Testi: En az 3 gruplu değişkenlerin grup ortalamaları arasında istatistiksel olarak anlamlı düzeyde farklı olup olmadığının test edilmesinde kullanılır. Nicel değişkenin (ölçek puanı, gelir vb.) normal dağılım göstermediği durumlarda uygulanır. ANOVA’ nın non parametrik karşılığıdır.

Örneğin, kurumda çalışma süresi farklı grupları tükenmişlik puanları arasında anlamlı fark var mıdır?

Kruskal Wallis testinde hipotez kabul edildiğinde (p<0,05) değişkene ilişkin Bonferroni düzeltmeli ikili karşılaştırma testi testleri uygulanır. Burada yeni α değeri 0,05/(k(k-1) oranı ile belirlenir. Örneğin 4 grup için yeni α değeri 0,05/(4.3)=0,0042 olarak alınır.

KORELASYON

Korelasyon testi iki nicel değişken arasındaki anlamlı ilişkinin kuvveti ve yönünün belirlenmesi için uygulanır.

Örneğin, örgütsel adalet algısı ile tükenmişlik arasında ilişki var mıdır?

Nicel değişkenlerin ikisi birden normal dağılım gösterdiğinde pearson, en az biri normal dağılım göstermediğinde spearman korelasyon testi uygulanır.

Test sonucu p<0,05 olduğu durumlarda değişkenler arasında istatistiksel olarak anlamlı ilişki olduğu belirlenir. 

Korelasyon testi sonucunda hesaplanan korelasyon katsayısı -1 ile +1 arasında değişmektedir. ( - ) işaret ters yönlü ilişki, ( + ) işaret doğru yönlü ilişkiyi göstermektedir. Katsayı 0,300’den küçük ise zayıf, 0,300 ile 0,600 arasında ise orta kuvvetli 0,601-0,800 arasında ise kuvvetli ve 0,800’den büyük ise ilişki çok kuvvetlidir.

REGRESYON

Bağımlı bir değişkenin bağımsız en az bir değişken tarafından etkilenme durumunun analiz edilmesi ve etki modelinin kurulumunda uygulanır.

Örneğin, tükenmişlik, örgütsel adalet tarafından etkilenir mi?

Analiz sonucunda ANOVA tablosunda bulunan p değeri (Sig.) < 0,05 ise model anlamlıdır

yorumu yapılır. Yani bağımsız değişken bağımlı değişkeni anlamlı olarak etkilemektedir.

Katsayılar tablosunda ise bağımsız değişkenin modeldeki katsayısı yer almaktadır. Her bir katsayının p değeri o değişkenin bağımlı değişkeni anlamlı olarak etkileme durumunu vermektedir.

Kİ KARE İLİŞKİ ANALİZİ

Nitel iki değişken arasındaki ilişkinin test edilmesinde uygulanır.

Örneğin yaş ile işten memnun olma durumu arasında ilişki var mıdır?

Ki kare testinde elde edilen analiz sonuçları iki duruma göre değerlendirilir.

 

2x2 Tablolarda (Her iki değişken de 2 gruplu)

•Pearson Ki-Kare Testi: Gözlerdeki beklenen frekansların tümü 25’ ten büyük olduğunda uygulanır.

•Yates(Continuity Correction) Ki-Kare Testi: Gözlerdeki beklenen frekanslardan herhangi biri 5-25 aralığında ise uygulanır.

•Fisher(Fisher’s Exact Test) Ki-Kare Testi: Gözlerdeki beklenen frekanslardan herhangi biri 5’ten küçük ise uygulanır.

RxC Tablolarda (Değişkenlerden en az biri k (k>2) gruplu)

• Beklenen değeri 5’den küçük hücrelerin oranı %20 ve altında olduğunda Pearson Ki Kare testi yorumlanırken %20’den fazla olduğunda test geçersiz kabul edilir. Bu durumda grup birleştirmesi ya da örneklem sayısının artırılması işlemi uygulanır.

İletişim

Sağlık-1 Sokak No:59/20 Kolej Çankaya  ANKARA 

istatistikatolyesi@gmail.com 

Tel: 0544 438 0067

  • Facebook - Beyaz Çember
  • LinkedIn - Beyaz Çember
  • Instagram - Beyaz Çember